Porozmawiajmy o myśleniu neoliberalnym

Jednym z najważniejszych zadań polityki jest położenie kresu tak zwanemu neoliberalizmowi. Jest to pojęcie, o którym każdy już słyszał, niekoniecznie rozumiejąc, co ono oznacza. Nie jest to zaskakujące, ponieważ ludzie częściej słyszą to pojęcie w sporach tych, którzy chcą zaprzeczyć, że neoliberalizm w ogóle istnieje. Ci, którzy tak czynią, mają ku temu dobre powody. W końcu neoliberalizm to tak naprawdę nic innego jak obietnica panującej sytuacji politycznej i gospodarczej na Zachodzie i na całym świecie w ostatnich dziesięcioleciach.

Koncepcja neoliberalizmu jest niezwykle ważnym narzędziem analitycznym, ponieważ opisuje i wyjaśnia politykę gospodarczą i ideologie Zachodu w ostatnich dziesięcioleciach jako spójne i całościowe zjawisko. Ułatwia to ludziom jasne zrozumienie zmian gospodarczych, politycznych i społecznych, które miały miejsce – a także dzisiejszej sytuacji. Równie ważne jest to, że zrozumienie zmian ostatnich dziesięcioleci jako zjawiska holistycznego – które ma bardzo wyraźne cechy, doktryny i idee – jednocześnie ułatwia ludziom przeciwstawienie się temu rozwojowi.

Jest to dokładnie to, czego dominujące interesy w społeczeństwie chcą najmniej – w końcu rozwój neoliberalizmu w ostatnich dziesięcioleciach był dla nich bardzo korzystny i w żaden sposób nie chcą zmieniać kursu.

Neoliberalizm jest bardzo realnym zjawiskiem. Miał dalekosiężne konsekwencje w praktycznie każdej dziedzinie społeczeństwa, od dużych instytucji międzynarodowych po najgłębsze umysły jednostek.

Ale aby w pełni to zrozumieć, naprawdę trzeba spojrzeć na to z dwóch stron.

Dwie strony neoliberalizmu

Neoliberalizm ma z jednej strony stronę polityczno-ekonomiczną. Odnosi się to do teorii w ekonomii i filozofii politycznej, które są wykorzystywane jako wskazówki w kształtowaniu polityki rządu i podejmowanych środkach ekonomicznych. Podstawową doktryną jest tutaj to, że wolne rynki są zjawiskiem, które zawsze doprowadzi do najlepszego rozwiązania. Państwo nigdy nie może wiedzieć więcej niż wolny rynek, a zatem nigdy nie może podejmować lepszych decyzji o tym, jak społeczeństwo powinno być zorganizowane i jak powinna być dzielona jego materialna jakość. Polityka gospodarcza neoliberalizmu ma zatem na celu jak największe ograniczenie „interwencji” państwa i demokratycznie wybranych przedstawicieli gospodarki. Odbywa się to za pomocą różnych środków, w szczególności poprzez cięcia w różnych instytucjach społeczeństwa, które uniemożliwiają im pełnienie ich roli (zwłaszcza tych, które pełnią jakąś rolę nadzorczą). Jest to zatem jedna z najbardziej oczywistych cech neoliberalizmu: przesąd o rynku i jego zdolności do rozwiązywania wszystkich problemów społecznych.

Druga strona neoliberalizmu jest jednak nie mniej ważna. Jest to to, co można nazwać stroną ideologiczną. Ponieważ neoliberalizm nie dominuje w społeczeństwie tylko poprzez środki ekonomiczne i decyzje polityków oraz ekonomistów ich doradców. Powodem, dla którego te same działania są kontynuowane w nieskończoność, pomimo faktu, że ich poważne szkody zostały dawno ujawnione, jest to, że społeczeństwo jest w dużej mierze bezkrytyczne wobec tych działań. Większość ludzi uważa je za coś oczywistego, nawet jakby to było jakieś prawo naturalne, gdzie nic innego nie jest dostępne.

Nie dzieje się tak dlatego, że społeczeństwo jest szczególnie szalone. Raczej dlatego, że neoliberalizm jest dominującą ideologią społeczeństwa.

Ten aspekt ideologiczny opiera się przede wszystkim na radykalnym indywidualizmie, który mówi, kto jest twórcą swojego losu. Cokolwiek dzieje się z jednostką, dobre czy złe, jest winą jednostki. Jeśli jednostka jest bogata, to z powodu jej własnej pracowitości. Jeśli natomiast jednostka jest biedna i żyje w złych warunkach i trudnościach, to podobnie z powodu jej własnej osobistej porażki. Innymi słowy, jest to wina jednostki – a odpowiedzialność jest w ten sposób przeniesiona z tych, którzy podjęli decyzje, które doprowadziły do społeczeństwa, w którym ludzie żyją w takich warunkach.

Te dwa aspekty neoliberalizmu są zatem ze sobą splecione i umożliwiły mu osiągnięcie dotychczas niespotykanych rezultatów w ostatnich dziesięcioleciach. Od początku lat 80. neoliberalizm zdołał przeniknąć w każdy zakamarek ludzkiej egzystencji. Czy to w decyzjach podejmowanych przez organizacje międzynarodowe, czy w zachowaniu influencerów na Instagramie. Wszędzie jednostka, prywatne przedsiębiorstwo i tak zwany wolny rynek są błogosławione kosztem cnót społecznych.

Konsekwencje neoliberalizmu

Nie jest przesadą stwierdzenie, że konsekwencje neoliberalizmu były katastrofalne w niemal każdej skali. Aby wymienić tylko kilka z najbardziej znanych:

• Nierówności na zawrotnych wysokościach są bezprecedensowe w historii ludzkości.
• Stagnacja lub pogarszające się warunki dla ludzi pracy na Zachodzie.
• Niekończące się imperialistyczne wojny Zachodu w jednym biednym kraju po drugim (w celu „otwarcia” rynków i ich gospodarek dla zachodnich korporacji)
• Rosnące zatrudnienie i niepewność egzystencjalna.
• Kryzys zdrowia psychicznego, który obecnie szaleje jak pożar w prawie wszystkich krajach zachodnich i poza nimi.
• Nie wspominając o zmianach klimatycznych – które są bezpośrednim wynikiem tego, że dużym korporacjom pozwala się rządzić w imię prywatnego przedsiębiorstwa i wolności.

Aby zlikwidować neoliberalizm, nie wystarczy wybrać do władzy innych polityków, którzy obiecują politykę gospodarczą inną niż wolny rynek neoliberalizmu. Dopóki strona ideologiczna ma taką kontrolę nad społeczeństwem, ci sami politycy, z tymi samymi starymi „rozwiązaniami”, zawsze nieuchronnie wrócą do władzy – i będą kontynuować tę samą starą drogę.

Neoliberalizm działa w wielu różnych obszarach. Aby go zwalczyć i pokonać, walka musi również toczyć się w różnych obszarach. Nie wystarczy tylko krytykować neoliberalizm. Trzeba zastąpić go innymi ideologiami, które głoszą inne wartości i priorytety.

To właśnie jest socjalizm. Socjalizm to nie tylko polityka, ale jednocześnie ideologia w bezpośredniej opozycji do neoliberalizmu i jego wartości.

W przeciwieństwie do indywidualizmu, socjalizm stawia na pierwszym miejscu społeczeństwo.

W przeciwieństwie do indywidualnej pracowitości, socjalizm stawia na pierwszym miejscu solidarność.

W przeciwieństwie do konkurencji, socjalizm stawia na pierwszym miejscu współpracę.

W przeciwieństwie do egoizmu i samouwielbienia, socjalizm stawia na pierwszym miejscu współczucie i solidarność.

Socjalizm zasadniczo głosi to, co można nazwać właściwym społeczeństwem. Kryzys finansowy z 2008 roku, który doprowadził do islandzkiego załamania gospodarczego, był śmiercią neoliberalizmu. Niewątpliwie ujawniono, jak ta ideologia, wraz z jej polityką gospodarczą, była bardzo niebezpieczną fantazją. Jednak neoliberalizmowi cudem udało się przetrwać, jako rodzaj zombie. Nikt już nie ma do niego pasji ani w niego nie wierzy. Mimo to neoliberalizm nadal dominuje w społeczeństwie, kontrolując zarówno decyzje polityków, jak i ich własne doświadczenia egzystencji.

Jedyną rzeczą, która może ostatecznie doprowadzić neoliberalizm do grobu, do którego należy, jest socjalizm. Po prostu nie ma innej opcji.

VIII. Manifest socjalistyczny: Likwidacja neoliberalizmu

• Zostaną wstrzymane obniżki podatków dla bogatych, a obniżki podatków z ostatnich lat zostaną cofnięte.
• Brak sprzedaży mienia państwowego. Wszelkie przekazywanie mienia publicznego sektorowi prywatnemu zostanie wstrzymane, a ten trend odwrócony.
• Prywatyzacja zasobów zostanie wstrzymana, a podjęte zostaną wysiłki w celu przeniesienia zasobów narodu z sektora prywatnego do publicznego.
• Prywatyzacja i rentowność podstawowych systemów zostaną wstrzymane. Podstawowe instytucje i usługi społeczeństwa nie będą już postrzegane jako okazja dla bogatych do prosperowania.
• Outsourcing usług publicznych zostanie wstrzymany.
• Wbrew powszechnemu przekonaniu, społeczeństwo ma więcej niż wystarczające zasoby, aby utrzymać wszystkie usługi i dobrobyt, jakich pragnie.
• Opłaty za podstawowe systemy to kompletna hańba i zostaną całkowicie zniesione.
• Islandzka Partia Socjalistyczna (Sósíalistaflokkur Íslands) zawsze będzie walczyć z rozpadem ruchu związkowego i wspierać walkę związkową wszelkimi możliwymi środkami.
• Polityka głodowa wobec usług publicznych zostanie całkowicie wstrzymana.

Jedyną rzeczą, która będzie głodować pod rządami Islandzkiej Partii Socjalistycznej, są konta bankowe bogatych w rajach podatkowych.