Byggingafélag Reykjavíkur

1. Stofnum Byggingafélag Reykjavíkur – „Borgin byggir“

1. Stóraukið framboð af ódýrum íbúðum

Byggingafyrirtæki og fjárfestar hafa skrúfað upp verðlag sem hefur lamað húsnæðismarkaðinn og þrátt fyrir skort á húsnæði eru þeir að draga úr uppbyggingu. Þá hefur aldrei tekist að byggja upp í áætlaða þörf með því að treysta þessum hagnaðardrifnu einkaaðilum fyrir verkinu. Það er kominn tími á nýja nálgun. Borgin stofnar sitt eigið byggingafélag sem sér sjálft um uppbyggingu á óhagnaðardrifnu húsnæði. Þannig má stórauka framboð af mun ódýrara húsnæði, byggja af fjölbreyttri stærð miðað að raunþörfum fólks, með auknu langtíma húsnæðisöryggi fyrir íbúa. Einnig verða gæði sett í forgang í stað hámörkunar hagnaðar og tekist verður með beinum hætti á við húsnæðiskreppuna og lífskjarakrísuna.

2. Borgin býður óhagnaðardrifna leigu

Megnið af því húsnæði sem félagið byggir fer í óhagnaðardrifna útleigu á vegum borgarinnar. Þar með myndar Reykjavíkurborg kostnaðarakkeri í öfgakenndu verðlagi leigumarkaðarins og myndar samtímis tryggan tekjustofn fyrir borgina til framtíðar. Við vitum að þessi aðferð virkar með miklum árangri óhagnaðardrifinna leigufélaga á borð við Bjarg og Blær; þar sem verðlagning er allt að 40% lægri að meðaltali en tíðkast á almennum markaði og íbúar hæstánægðir.

3. Hluti íbúða afhentar til Félagsbústaða

Ákveðinn hluti nýbyggðra íbúða fer í félagslega leigu, beint undir hatt Félagsbústaða. Endurskoða þarf jafnframt leiguverðlagningu þar enda er hún í raun óhagnaðardrifin en alls ekki félagsleg, þ.e. miðar ekki við greiðslugetu, heldur við að standa straum af kostnaði félagsins. Svigrúm myndast til þess með tilfærslu eigna til Félagsbústaða sem kosta félagið ekki neitt.

4. Hluti íbúða seldar á kostnaðarverði

Ákveðinn hluti nýbyggðra íbúða fer í sölu á kostnaðarverði, en ekki yfirdrifnu fasteignamati, þar sem hægt verður að skrá sig á biðlista til að öðlast kauprétt. Forgangur til kaupa mun miða að fyrstu kaupendum, leigjendum, barnafjölskyldum og lágtekjufólki. Sölutekjur verða notaðar beint til að greiða niður rekstrarkostnað Byggingafélags Reykjavíkur.

5. Ódýr byggingarkostnaður, meiri gæði, fjölbreytt fjármögnun

Byggingarkostnaðurinn verður mun lægri þar sem Reykjavíkurborg getur veitt lóðum beint til félagsins án kostnaðar. Þá getur borgin sótt um stofnfjárframlög ríkisins og skoðað samlegðaráhrif með óhagnaðardrifnu leigufélögum stéttarfélaganna eins og Bjarg og Blær, meðal annarra. Verkefnið mun svo borga sig sjálft til langtíma með viðbættum tekjustofni óhagnaðardrifinna leigutekna. Lágur kostnaður og sjálfbærni rekstursins býður upp á stóraukið svigrúm fyrir meiri gæði og fjölbreytni í hönnun.

6. Leiguverðin verða ávallt kostnaðartengd

Mikilvægt að leiguverð séu kostnaðartengd, en ekki ákvörðuð eftir hentisemi. Miða skal við viðmiðunarverð Leigjendasamtakanna, sem er skynsamleg leið að leiguþaki með því að kostnaðartengja leiguverð við byggingarkostnað. Þar er leiguverðið reiknað út sem föst prósenta út frá brunabótamati og skilar um 40% lægra leiguverði að meðaltali samanborið við almennan leigumarkað.

7. Aukin lífsgæði og húsnæðisöryggi – minni verðbólga

Áhrifin af þessu verkefni yrðu fjöldamörg. Eðlileg samkeppni í verðlagningu væri fílefld, líkt og Bjarg og fleiri félög hafa verið að hingað til, og þar með myndast eðlilegra jafnvægi í verðlagningu á markaði. Á sama tíma er verið að byggja upp í þörfina á íbúðarhúsnæði án þess að draga í sífellu saman seglin líkt og hagnaðardrifnir aðilar gera reglulega þegar að okrið veldur því að húsnæðið selst ekki. Þetta mun auka lífsgæði íbúa, veita fjölbreyttan, öruggan og ódýran húsnæðiskost af meiri gæðum og vinna gegn bæði verðbólgunni og gegn eyðileggjandi áhrifum lífskjarakrísu undanfarinna ára.

8. Byggingafélagið byggi leikskóla, aðra innviði og sinni viðhaldi

Með sínu eigin byggingafélagi getur Reykjavíkurborg gengið beint í verkin við byggingu nauðsynlegra félagslegra innviða svo sem hjúkrunarheimila, leikskóla, neyðarskýla og einingarhúsa til að útrýma heimilisleysi, en algert neyðarástand hefur ríkt árum saman í skorti þar. Þá hefur leið hinna endalausu hagnaðardrifinna milliliða valdið gífurlegri kostnaðaraukningu, sbr. 3 milljarða sem farið hafa í Brákarborgarverkefnið og enn sér ekki fyrir endann á því. Mygluvandamál og umfangsmikil innviðaskuld í viðhaldi er víða, en Byggingafélag Reykjavíkur getur hæglega gengið í þau verkefni. Þetta þarf ekki að vera svona dýrt, breytum því og byggjum það sem þarf ódýrt, hagkvæmt og örugglega.

2. Allar lóðir fara til óhagnaðardrifinna félaga

1. Ekki meira lóðabrask

Við kveðjum tíma lóðabrasks og eyðileggjandi stefnu Reykjavíkurborgar að selja byggingarrétt á lóðum til hæstbjóðenda. Sú stefna hefur keyrt húsnæðisverð upp í rjáfur. Þar að auki hafa fjárfestar mokgrætt á því að sitja á lóðum, selja þær áfram og byggja ekkert árum saman eða byggja að lokum margfalt dýrari íbúðir til að mæta lóðasöluverði Reykjavíkurborgar, kostnaði vegna áframseldra lóða og hagnaðarkröfu fjárfestanna sjálfra sem byggja, sem og allra hinna ótalmörgu milliliðanna.

2. Úthlutum lóðum beint í þörf verkefni

Þess í stað hefur borgin val, pólitískt val, um að úthluta lóðum beint í þörf verkefni. Nýtt hverfi í Úlfarsárdal þarf þannig að miðast við þessa nýju nálgun í stað þess sem fyrirhugað er að treysta enn og aftur á gróðadrifin fasteignafélög og fjárfesta; hvort sem er einkaaðila eða lífeyrissjóði sem hafa öll ríka hagnaðarkröfu.

3. Samkeppniseftirlitið rannsaki markaðsmisnotkun

1. Reykjavíkurborg beiti sér fyrir rannsókn

HMS, Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, hefur greint stöðuna og telur ljóst að byggingafyrirtækin hafi nægt fjármagn á milli handanna í ljósi þess að þau gegna ekki svokölluðum „lögmálum“ markaðarins með því að halda verðum háum þrátt fyrir að eignir þeirra seljist ekki. Það eru rökstudd merki um að þessi byggingafyrirtæki séu að stilla saman strengi í því og stunda verðsamráð. Reykjavíkurborg ætti því að beita sér fyrir því að Samkeppniseftirlitið rannsaki þessa aðila fyrir markaðsmisnotkun.

4. Skera þarf upp herör gegn umbreytingu verktakafyrirtækja í lánastofnanir

1. Hindrum enn frekari hækkun húsnæðisverðs

Undarleg samsuða byggingafyrirtækja og fjárfesta hafa tekið upp á því að veita hagnaðardrifna útgáfu af hlutdeildarlánum sem setja lánþega í mikla áhættu vegna viðbótar leigugreiðslna og hafa þau áhrif að keyra upp húsnæðisverð enn frekar til lengdar.

5. Tryggja að autt húsnæði sé nýtt til búsetu

1. Tómthúsgjald til að knýja fram sölu og nýtingu íbúða

HMS metur sem svo að mörg þúsund nýbyggðar íbúðir standi auðar í Reykjavík. Þetta er ótækt á meðan húsnæðiskreppa ríkir og sóun á gríðarlegum fjármunum borgarinnar og þar með skattfé íbúa sem sjá um kostnaðinn við byggingu og viðhald innviða á meðan. Þar til þetta er leyst mun Reykjavíkurborg skrúfa upp fasteignagjöld á nýbyggðar íbúðir sem standa auðar til langs tíma án gildra skýringa og til að mæta kostnaði við innviði, en veitt verður undantekning ef íbúðir eru nýttar sem heimili, t.d. í útleigu, á meðan þær seljast ekki. Slíkt tómthúsgjald er bæði hugsað til að mæta kostnaði en líka til að setja hvata á nýtingu húsnæðisins.

2. Búsetutrygging – Auðar íbúðir fari í óhagnaðardrifna útleigu

Þegar gróðadrifnir einkaaðilar byggja en íbúðir eru ekki nýttar til langstíma vegna okurverðlagningar þá mun Reykjavíkurborg stíga inn í og tryggja að tómt húsnæði sé í notkun sem heimili. Reykjavíkurborg mun leita leiða til að koma húsnæði sem stendur autt í óhóflega langan tíma og án málefnalegra ástæðna til útleigu á óhagnaðardrifnu verði með búsetutryggingu. Leigutekjur skila sér til eigenda húsnæðisins á meðan eignin selst ekki.

6. Skammtímaleiga og gistihúsarekstur í íbúðarhúsnæði gert endanlega útlægt úr Reykjavík

1. Eflum eftirlit

Vandinn við AirBnB og skammtímaleigurekstur hefur engum dulist á síðustu árum. Ríkisstjórn hefur ákveðið að skerða verulega heimildir til skammtímaleigubrasks einstaklinga og það er gott. Reykjavíkurborg þarf að vera tilbúin til að fylgja því eftir með öflugu eftirliti í samstarfi við ríkið.

2. Gistihús og „apartments“-fyrirtæki í íbúðarhúsnæði í burtu

Eftir stendur óáreittur viðamikill gistihúsarekstur í íbúðarhúsnæði, bæði gistihús og svokölluð “apartments”-fyrirtæki, sem aðgerðir ríkisstjórnarinnar taka ekki á. Reykjavíkurborg þarf að gera slíkan rekstur útlægan úr borginni með hertum reglugerðum á öllum mögulegum sviðum og með beitingu fasteignagjalda gegn slíkum bröskurum. Íbúðarhúsnæði er til að veita heimili fyrir borgarbúa ekki gróðavara í atvinnurekstri.

7. Þrýsta á Alþingi um leiguþak og opinberan byggingasjóð

1. Reykjavík er leiðandi á landsvísu – Sýnum þor og dirfsku

Forysta Reykjavíkurborgar þarf að átta sig á leiðtogahlutverki sínu á landsvísu sem stærsta hagsmunaeining Íslands. Við getum og við eigum að þrýsta á Alþingi og ríkisstjórn um nauðsynlegar umbætur og lagasetningu í þágu íbúa Reykjavíkur og í leiðinni íbúa allra sveitarfélaga. Sýna þarf þor og dirfsku.

2. Nýtum samningsstöðu okkar – Þrýstum á leiguþak

Svo lengi sem Alþingi og ríkisstjórn vanrækja skyldur sínar með því að taka ekki alvarlega á húsnæðiskreppunni, svo sem með lögsetningu viðmiðunarverðs Leigjendasamtakanna, þeirri skynsömu leið að leiguþaki með leiðréttingu leiguverða, þá þarf Reykjavíkurborg að láta í sér heyra og valda óskunda í öllum samningaviðræðum við ríkið. Málefnið varðar tilvistaröryggi íbúa sem eyða margir aleigunni í mánuði hverjum í okurleigu og okurafborganir lána.

3. Hagsmunir leigjenda og lántaka eru sameiginlegir

Okurleigan sem tilkomin er vegna ásókn fjárfesta á leigumarkað, sem og skyndigróðadrifin hegðun fjárfesta í kaupum og sölum á íbúðum innan skamms tíma, er lykil- og meginástæða gífurlegra hækkana á húsnæðisverðum. Þær hækkanir gera fyrstu kaupendum og tekjulágum lífið leitt en sömuleiðis drífa áfram verðbólgu sem hefur þannig bein áhrif á þá sem eiga við afborganir húsnæðislána. Hagsmunir leigjenda og lántaka eru þeir sömu.