Betri samgöngur í almannaeigu

1. Öflugur Strætó rekinn af borginni fyrir borgarbúa.

Lækkun gjalda samhliða aukinni þjónustu tryggir velgengni Strætó og Borgarlínu

Frekari efling á Strætisvögnum Reykjavíkur er nauðsynleg til að auka notkun og traust borgarbúa á almenningssamgöngum höfuðborgarsvæðisins. Þetta felst í tíðari ferðum á núverandi stofnleiðum, betri tengingu við grunnþjónustu og matvöruverslanir, og lækkun almennra fargalda ásamt innleiðingu hagstæðari korta. Hagstæð árskort og mánaðarkort eru forsenda þess að Strætó sé vænlegur kostur fyrir borgarbúa. Við ætlum að byrja á því að vinda ofan af þessum stöðugu gjaldhækkunum og lækka árskortið í fyrra ástand – með það sem endanlegt markmið okkar skrúfa niður fargjöldin þar til almenningssamgöngur verða með öllu gjaldfrjálsar. Ef Akureyri getur haft gjaldfrjálsan Strætó getur Reykjavík það. Með betri þjónustu og lægri gjöldum mun Strætó öðlast traust sem góður ferðamáti sem er lykil forsenda til frekari uppbyggingu almenningssamgangna.

Stöðvum einkavæðingu – Strætó rekinn í þágu borgarbúa

Áætlun yfirvalda er að selja allar eignir Strætó Bs. og útvista rekstrinum í heild sinni á næstu þremur árum. Einkafyrirtæki munu þá sjá um allan akstur og eignarhald á vögnunum. Meintur sparnaður útvistunar byggist á því að gefa einkafyrirtækjum leyfi til að níðast á aðfluttu vinnuafli á lágmarkslaunum með ekkert starfsöryggi. Útvistun leiðir sömuleiðis til sterkari samningsstöðu einkaaðila gagnvart hinu opinbera þar sem afleiðingarnar verða lakari og dýrari þjónusta, þeir munu alltaf vilja fá meira fyrir minna. Reynsla nágrannaþjóða okkar hefur sýnt þetta svart á hvítu – skilvirkni útvistunar er blekking.

Fjárfestum í mannauð borgarinnar

Við viljum að vagnstjórar séu opinberir starfsmenn, og að allir starfsmenn Strætó af erlendum uppruna fái íslenskukennslu á launum: Fjárfesting í mannauð borgarinnar skilar sér til notenda þjónustunnar og samfélagsins í heild. Við þurfum að vera reiðubúinn að verja almenningssamgöngur með kjafti og klóm þar á meðal með því að Reykjavík sé tilbúin að stofna eigið akstursfélag.

Tryggjum að Strætó tengi alla Reykvíkinga – eitt kerfi fyrir alla borgarbúa

Raunin er sú að mörg hverfi eru illa tengd grunnþjónustu og öðrum borgarhlutum nema með einkabíl og þetta vandamál er að ágerast með byggingum nýrra hverfa án heildarskipulags. Þannig var Gufuneshverfi reist með miklum loforðum um að þar gætu íbúar lifað bíllausum lífstíl en þegar á hólminn var komið reyndust loforðin svikin og hverfið er ekki þjónustað af Strætisvögnum. Það gengur ekki að hverfi séu reist sem hafa enga tengingu við borgina og krefjast einkabíls sem ferðamáta. Þjónustukjarnar eins og út á Granda þar sem matvöruverslanir hrúgast saman eru til dæmis með veikar tengingar við Strætókerfið. Við verðum að hugsa um almenningssamgöngur sem heildrænt kerfi sem ræður við að þjónusta stækkandi hóp notenda.

2. Borgarlína er hraðstrætó

Sérakreinar eru forsenda fyrir áreiðanlegar samgöngur í borginni

Almenningssamgöngur með leiðakerfi sem er sjálfstætt frá almennri umferð er nauðsynlegt til að tryggja áreiðanlega þjónustu. Borgir af sambærilegri stærð og Reykjavík á Norðurlöndunum eru á fullu að byggja upp ýmis konar almenningssamgöngur sem eru sjálfstæðar frá bílaumferð þar á meðal með sérakreinum. Reykjavík er nægilega lánsöm að enn er mögulegt að byggja slíkar samgöngur ofanjarðar, sem er mun hagkvæmara en neðanjarðakerfi.

Stöðvum fúsk og tafir á verkefnum

Þróun og framkvæmd Borgarlínunnar er dæmi um þá rörsýn sem einkennir flest stærri verkefni borgarinnar. Verkefni festast í nefndum og erlend ráðgjafafyrirtæki fá óeðlilega mikið vægi við framgang þeirra. Á þeim ellefu árum sem Borgarlínan hefur verið í þróun hefur hún verið í sífelldri endurskoðun án þess að til nokkurra framkvæmda kæmi.

Bættar almenningssamgöngur munu laga umferðateppuna

Tafastuðulinn fyrir Reykjavík var 87% að meðaltali á síðdegis-háannatíma árið 2025. Það þýðir að ferðatími tvöfaldast nærri því á háannatíma þegar allir bílarnir flæða frá vinnustöðum. Það að fækka bílum um 5-12% á háannatíma er nægilegt til að létta stórlega á samgöngutöfum. Til að hvetja fólk til að sleppa einkabílnum er mikilvægasti liðurinn að almenningssamgöngur festist ekki sjálfar í teppunum.

3. Burt með öppin – Lagfærum bílastæðavandamál borgarinnar

Eitt app á vegum borgarinnar

Bílastæðasjóður á að sjá um innheimtu gjalds fyrir bílastæði í eigu borgarinnar án milliliða. Borgin á að þróa sitt eigið app og ýta þar með einkafyrirtækjunum út í kuldann.

Hagkvæmni fyrir borgina– sparnaður fyrir borgarbúa

Borgin tapar ekki á slíku kerfi til lengri tíma og borgarbúar fá kerfi sem er einfaldara og ókeypis að nota. Einkafyrirtækin græða hundruði milljóna árlega í gegnum þessi notkunargjöld– skrúfum fyrir þetta! Rúmlega 20 milljarðar hafa þegar farið í þróun stafrænna innviða borgarinnar innan Þjónustu og Nýsköpunarsviðs borgarinnar en árangurinn hefur verið misjafn vegna stöðugrar útvistunar verkefna til erlendra aðila. Við viljum leggja áherslu á uppbyggingu stafrænna innviða sem eru þróaðir af íslenskum forriturum innan Þjónustu og Nýsköpunarsviðs. Þannig forðumst við klúðurkennda útvistun á borð við þróun og innleiðingu Klappsins sem skilaði sér í háum kostnaði og lélegum hugbúnaði. Kostnaðurinn við þróun bílastæðaapps er smávægilegur og verkefnið hagkvæmt.

Íbúakort eiga ekki að vera gjaldskyld

Fyrirkomulagið í kringum íbúakort er bæði óréttlátt og illskiljanlegt. Einstaklingar sem lifa á gjaldskyldum svæðum miðborgarinnar og hafa ekkert bílastæði við íbúð sína eiga ekki að þurfa að borga fyrir íbúakort. Kostnaðurinn fyrir seinna íbúakortið ætti einnig að vera mun hóflegri en hið árlega 240 þúsund krónur sem það er í dag þar sem íbúafjöldi í íbúðum er breytilegur og ríkuleg þörf getur verið fyrir annað íbúakort. Einnig er ekki réttlætanlegt að heimta hærra gjald fyrir bifreið sem gengur fyrir bensíni heldur en rafmagni líkt og gert er í dag.

Viðunandi fjöldi bílastæði í skipulagi nýbygginga

Við lifum í raunveruleikanum og nýbyggðar íbúðir verða að vera skipulagðar með fullnægjandi bílastæðafjölda sem endurspeglar raunhæfar ferðavenjur Reykvíkinga. Allt annað er fantasía sem mun skapa fleiri vandamál fyrir borgarbúa.

4. Hraustari, hreinni og öruggari borg

Skotheldir innviðir fyrir hjólandi og gangandi vegfarendur

Það þarf að spýta í lófanna í uppbyggingu hjóla- og göngustíga. Ef þetta á að vera raunverulegur og öruggur valkostur fyrir borgarbúa þarf að gera hjólandi og gangandi vegfarendum kleift að komast ferða sinna án þess að bílaumferð stofni þeim í hættu. Stofnleiðanet hjólastíga borgarinnar verður því að vera heildstætt og skarast sem minnst við bílaumferð. Nauðsynlegt er að tryggja öryggi óvarða vegfarenda með því að bæta þveranir yfir beygjuakreinar – þær þarf annaðhvort að fjarlægja, vera stjórnaðar með ljósum eða upphækkaðar með hraðahindrun til að takmarka slysahættu. Einnig þarf að fjölga hjólastæðum við kjarna svo sem Lækjartorg, Mjódd og stoppistöðvar til að tengja hjólasamgöngur almennilega við Strætó samgöngur.

Útrýmum svifryki

Svifryk á höfuðborgarsvæðinu er alvarlegt lýðheilsu vandamál sem getur orsakaðan alvarlegan heilsuskaða einstaklinga. Til að ná árangri er nauðsynlegt að draga verulega úr notkun nagladekkja meðal borgarbúa þar sem þau rífa vegina tugfalt meira en vetrardekk. Að gera nagladekk gjaldskyld hefur reynst mjög vel til að draga úr notkun þeirra í flestum borgum á Norðurlöndum, þar á meðal í Þrándheimi sem hefur harðari vetur og jafn mikla úrkomu og Reykjavík. Nagladekkjagjöld verða að vera sanngjörn en letjandi á minni bifreiðar en allt að tvöfalt hærri á bifreiðar sem eru yfir 3,5 tonn að þyngd og spæna upp vegina ef þau eru á nöglum. Hið minnkaða slit á vegakerfinu sem fækkun nagladekkja hefur í för með sér mun auka öryggi allra vegfaranda með því að minnka rásir og holumyndun á vegum og minnka viðhaldskostnað umtalsvert. Ábyrgðin á rykbindiaðgerðum verður einnig að færast alfarið á hendur borgarinnar. Borgin verður sjálf að hafa úrræði við svifrykstoppum með því að koma sér upp árlegum byrðum af rykbindiefni og góðri viðbragðsáætlun við veðuraðstæðum þar sem svifryk nær hámarki.

Rafbílainnviðir fyrir vinnandi fólk

Það á að endurvekja Styrktarsjóð hleðslustöðva rafbíla fyrir fjölbýlishús til að byggja upp innviði rafbílavæðingar fyrir almenning. Rafbílavæðingin má ekki skilja lágtekjuhópa eftir og borgin á að byggja upp innviði fyrir launafólk. Verkefnið krefst smávægilegrar fjárhæða frá borginni, um 60 milljónir árlega, en skiptir sköpum fyrir réttlát og hröð orkuskipti.

Snúum við útvistun á snjómokstri, hálkuvörnum og vegahreinsun

Borgin á að hætta alfarið útvistun á þessari grunnþjónustu vegakerfisins sem er nauðsynleg til að tryggja öryggi borgarbúa. Borgin hefur útvistað meirihluta snjómoksturs til verktaka og hreinsun gatna er nánast öll í höndum eins einkaaðila. Borgin rökstyður útvistunina með því að þörfin á þjónustunni sé sveiflukennd ár frá ári en í staðinn neyðist hún til að borga verktökum sínum 220 milljónir á ári í viðverugreiðslur, m.ö.o. greiðir hún þeim jafnvel þegar það er enginn snjór til að moka. Afleiðing útvistunarinnar hefur verið vaxandi kostnaður og lélegri þjónusta með tilheyrandi slysahættu og töfum á umferð. Eftirlit og stjórn Vetrarþjónustu Reykjavíkur á verktökunum er ekki fullnægjandi og borgin er að missa tökin á þessum verkefnum. Útboðin eru að skila sér í tilboðum sem eru vel yfir kostnaðarmati og borgin hefur orðið mjög skítug yfir vetrarmánuðina með áhrifum á bæði heilsu og vellíðan borgarbúa og alþjóðlegt orðspor okkar. Eflum á ný Hverfastöðvarnar og Malbikunarstöðina Höfða sem er í eigu borgarinnar til að sinna þessum verkefnum í staðinn fyrir að blæða út peningum í útvistun.

Hættum allri útvistun á malbikun, viðhaldi vega, og hraðahindrunum

Borgin eyðir á bilinu 1-1,5 milljörðum árlega í malbikun. EES-reglur og innkaupareglur Reykjavíkur sem taka mið af þeim eru með miklar kröfur um útboðsferla í öllum hlutum til að reyna ýta undir samkeppni. Þannig neyðist Malbikunarstöðin Höfði að taka þátt í útboðum á verkefnum borgarinnar þrátt fyrir að vera algjörlega í eigu borgarinnar og dótturfyrirtækja hennar. Þar sem útgjöldin fyrir malbikun eru fastur liður ætti borgin að nýta sér Höfða til að sinna þessu í stað útvistunar til einkafyrirtækja. Borgin þarf að nýta bæði verðfyrirspurnir og Teckal-undanþáguna í samkeppnislögum EES til að komast hjá þessari eilífu samkeppni borgarfyrirtækja við einkaaðila við opinberar framkvæmdir. Teckal-undanþágan er virkjanleg þegar borgin hefur raunverulegt ákvörðunarvald yfir stefnu fyrirtækisins og að minnsta kosti 80% af starfsemi félagsins sé fyrir borgina eða aðra opinbera eigendur. Malbikunarstöðin Höfði væri fullfær að sinna öllum helstu verkefnum borgarinnar í vegakerfinu þar á meðal framkvæmd hraðahindrana sem kosta borgina allt að 24 milljónir stykkið í gegnum núverandi útboðskerfi til verktaka. Niðurstaðan eru mannvirki sem hafa skamman endingartíma og háan viðhaldskostnað. Endurheimtum áherslu á gæði og fagmennsku í framkvæmdum í gegnum opinberar framkvæmdir – ekki útvistun til einkaaðila.

5. Kílómetragjaldið á að þjóna landsmönnum

Með nýtilkomnu kílómetragjaldi munu 37 milljarðar renna í Ríkissjóð án skilyrða um notkun þeirra. En kílómetragjaldið ætti réttilega að þjóna öllum samgönguverkefnum landsmanna og notkun fjármagnsins vera bundið við þau verkefni. Sveitarfélög og þá sérstaklega Reykjavík standa undir verulegum kostnaði ár hvert vegna malbikunar, viðhalds og hreinsun vega, reksturs almenningssamngangna og uppbyggingu á samgöngumannvirkjum. Samanlögð framlög Reykjavíkurborgar til samgangna árlega nema rúmlega 9 milljörðum. Réttilega ætti því kílómetragjaldið að vera eyrnamerkt bæði Vegagerðinni og sveitarfélögunum til að standa undir samgöngukerfinu.

6. Engar gjaldtökur á stofnbrautum úr borginni

Fjármála- og efnahagsráðherra skoðar nú að endurvekja hinn gamla draug veggjalda á öllum helstu leiðum til og frá höfuðborgarsvæðinu. En borgarbúar hafa og munu fjármagna allar vegaframkvæmdir svæðisins með sköttum, útsvari og kílómetragjaldi. Frekari gjaldtaka á stofnleiðum úr borginni eru því með öllu óréttlætanlegar og borgin verður að vernda hagsmuni íbúa sinna með því að andmæla þeim. Þúsundir ferðast daglega til höfuðborgarinnar frá nærliggjandi sveitarfélaganna til vinnu og til að sækja sér ýmsa þjónustu. Veggjöld myndu leggjast þungt á þennan hóp og hin smærri byggðarlög sem þeir tilheyra. Í verkefnum eins og Sundabraut mun gjaldtaka einnig hafa letjandi áhrif á notkun sem stríðir gegn tilgangi framkvæmdarinnar um að flytja umferðarþungann af öðrum stofnbrautum.

7. Sundabraut

Krefjumst samráðs og vandaðra verka í stórum framkvæmdum

Sundabraut er stór framkvæmd sem mun skerða dýrmæt náttúru og útivistarsvæði borgarbúa til frambúðar, ásamt töluverðu raski fyrir hverfi sem liggja við mannvirkið. Því er nauðsynlegt að fullt samráð sé haft við borgarbúa um val á framkvæmdarkostum og ennfremur að allir raunhæfir kostir fari í raunverulegt mat og séu til umræðu. Ekki einungis þeir sem eru ódýrastir og raska nærumhverfinu mest. Áherslan sé á að framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu séu hugsaðar til hlítar og ennfremur að sterkari stefnumótun eigi sér stað um hvaða græn svæði eigi að halda hlífðarskyldi yfir til frambúðar.